Armat - national platforms
Oturum
1

....

2
Fikirlerinizi ve görüşlerinizi paylaşabilmek için kaydolun
Bizi kendiniz hakkında biraz bilgilendirin
Tamamlandı
Giriş yap
Fikirlerinizi ve görüşlerinizi paylaşabilmek için oturum açın
Giriş yap
Şifrenizi mi unuttunuz?

Ya da sosyal ağ üzerinden bize katılın

Gönder
Giriş yap
Oturum
Yerzınga'da (Erzincan) 1895 Katliamları
Bellek

Yerzınga'da (Erzincan) 1895 Katliamları

4 Ekim günü şehrin hapishanesindeki Kürtler dışarıya haber salmış ve ayın 7'sinde (pazartesi) Türkler tarafından Ermenilere saldırı yapılacağını bildirmişlerdir. Bu haber alınınca Ermeni cemaatinin önde gelenleri,marhasa (ruhani lider) vekili Der Kevork başkanlığında olağanüstü toplanır. Bu toplantıda bir heyet oluşturulur ve devletin önlem almasını sağlamak amacıyla 4. ordu kumandanı Müşir Zeki Paşa'nın yanına gönderilir. Heyeti kabul eden Zeki Paşa , "Öyle bir şey yok" diyerek pazartesi günü herkesin normal işlerinin başına gitmesini ister.

Bu teminata inanan birçok insan çarşıya gider ve fakat korktukları başlarına gelir. Sabah saat 9 sularında çarşıya doluşan silahlı saldırganlar Ermeni dükkânlarını talan etmeye girişir. Savunma hazırlığı görmüş olan bazıları (Kevork Karagözyan, Nışan Sırabyan, kardeşi Hacı Bab, Setrag Paşalıyan, Mıgırdiç Ğurdayan, saatçi Arşag ve başkaları) dükkanlarında direniş gösterir, birkaç saldırganı yere devirdikten sonra kendileri de düşerler.

Çarşıdaki kırım ve talan iki saat sürdükten sonra mahallelere fazla sirayet etmeden Müşir Zeki Paşa'nın müdahalesiyle son bulur. Paşa kendi koruyucuları ve yüz kadar süvariyle Ermenilerin marhaslık binası önüne gelir. Süvariler Ermeni mahallelerinde devriye gezer. Paşa köylere yönelik saldırıları da çok ileri gitmeden durdurur. Bir yıl önce Sasun'da büyük katliam gerçekleştirmiş olan Müşir Zeki Paşa'nın Erzincan'ı neden koruduğu akıllarda soru işareti olarak kalır. Fakat ilk baştan önlem alması mümkün iken bir yere kadar başıbozuk saldırılara yol verdiği de açıktır. Anlaşılan o kendi ordusunun merkezi olarak her zaman duruma hakim olabileceği Erzincan'da ağır bir bilançonun ortaya çıkmasını şahsi sorumluluğu açısından arzu etmemiş.Ermeni halkına küçük bir gözdağı verecek kadar kısmi kırıma göz yumduktan sonra "kurtarıcı" olarak güç gösterisinde bulunmayı tercih etmiştir.

Çarşıda kırıma kurban giden 95 Ermeni'nin cesetleri ertesi gün kağnılarla marhaslık binasına getirilir, Surp Yerrortutyun Kilisisi'nde yapılan törenden sonra mezarlıkta büyük bir çukura topluca gömülürler.
Köylere yapılan saldırılarda iki misli can kaybı olur.

En büyük zararı Meğutsik, Dacrag ve Gölıntsik köyleri görür. Bütünyle talan edilen bu köylerde önemli can kayıpları olur.Yalnızca Meğutsik'te 45 kişi öldürülür.

Şehirdeki beylerden Muhammed Ali Bey'in başını çektiği Türkler şehre çok yakın olan Pızvan köyüne saldırır .Kiliseye sığınan Ermeniler kendini savunmaya çalışır, fakat orada da korunamaz ve 42 kurban verirler.
Aşağı ve Yukarı Çiftlik köyleri kansız şekilde talan edilip harabeye çevrilir. Gülice fazla talana uğramadığı halde 15 kayıp verir. Mahmutsig ve bazı köylerin Ermenileri kendilerine ihtiyaç duyan beylerinin koruması sayesinde bu tufanı zararsız atlatır.

İki yerde talan saldırılarına karşı din adamlarının gösterdiği ciddi direnişler olur. Şehirdeki kırımın ikinci günü çevre köylerden Türk ve Kürtlerin saldırına uğrayan Mıtini köyünde papaz Der Maşdots Pıznuni bir grup gencin başına geçerek silahlı savunma gerçekleştirir. Ateşe verilen köyün halkı da onların etrafında korunmaya çalışır.Müşir Zeki Paşa'nın emriyle Çerkes Ali Bey bir bölük süvari eşliğinde saldırganlara müdahele edince Mıtini Ermenileri kesin bir katliamdan kurtulur. Direniş sırasında iki tarafın da kayıpları olmuştur. Ali Bey keşişin yiğitliğini takdir ederek onu serbest bırakır. Fakat bir defa göze batmış olması nedeniyle Der Maşdots artık köyde kalamaz.Dini görevini gittiği batı illerinde ve yurtdışında sürdürür.

Diğer direniş Çarçaranats Surp Lusavoriç Manastırı'nda yaşanmıştır.Kalabalık bir grup halinde Kürtler saldırır. Manastırın keşişi ve tesadüfen orada bulunan Erzincanlı Ohannes Efendi Papazyan surlara mevzilenerek çatışırlar. Başka türlü giremeyen saldırganlar gece kavak ağaçlarından birini kesip surlara yatırır ve öyle girerler. Kimine göre çatışma sırasında keşiş yaralanınca karısı ne yapacağını şaşırır ve onun açtığı kapıdan saldırganlar içeri dolar. İki direnişçi de son nefesine kadar çatışarak yiğitçe ölür. Charmetant'un yayımladığı konsolosluk raporları da yukarıdaki bilgilerin bir kısmını benzer şekilde vermiştir. Orada Çarçarants Surp Lusavoriç Manastırı'nın katledilen keşişinin Der Ğevont olduğunu öğreniyoruz.

Erzincan sınırları içinde bununla birlikte 8 manastır yağmalanır. Ayrıca Kentzorik ve Karataş köyünde saldırganlar kilisenin kapısını zorlayarak içeri girer ve oraya sığınmış olan insanlardan 30'unu öldürürler. Bunların çoğu kadın ve çocuktur. Megvetzik köyünde katliamdan artakalanlar zorla sünnet edilip dinleri değiştiriler. Erzincan Başyepisgopos Vekili Der Gevork Yezegielyan ile Ermeni kilisesi papazlarından Der Konstantin Erhamcıyan 50 kadar Ermeni ile birlikte tutuklanır, ağır suçlularla mahsus hücrelerde işkence görürler.

Xıntsorig köyünden Kevork Halacyan, 1860'lardan itibaren yöre Ermenilerinin bazı Dersim Kürtleriyle birlikte feodal zorbalığına karşı durdukları Balabanlı Halil Ağa'nın kindarlığını belirterek, 1895 kırımları sırasında onun oğlu Gül Ağa tarafından Ermeni gençlerinin katledildiğini anlatır. 16 Ermeni gencinin Vijan'da öldürüldüğünü, 12 Xıntsoriglinin de eğlenceye çağrılarak haince elleri bağlandıktan sonra köyün yakınında dere içinde kurşuna dizildiklerini belirtiyor. Daha sonra 1915'te de Gül Ağa ve oğulları Sansa Deresi'nden Vijan'a ve Kötür Köprüsü katliamlarına kadar sahnede olacaktır.

Kaynak: Hovsep Hayreni, "Yukarı Fırat Ermenileri 1915 ve Dersim"

Belge Yayınları

Yorumlar

Sonra ne okumalı