Armat - national platform
Գրանցվել
1

....

2
Գրանցվեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Ես ընդունում եմ Պայամններ ֊ ը
Թույլ տվեք իմանալ մի փոքր ավելի ձեր մասին
Կատարված է
Մուտք
Մուտք գործեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Մուտք
Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

կամ միացեք մեզ սոցիալական ցանցի միջոցով

Ուղարկել
Մուտք
Գրանցվել
ՈՒԴԻՆԵՐԸ  ՈՐՊԵՍ ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ՔԱՐՈԶՉՈՒԹՅԱՆ ԶՈՀ

ՈՒԴԻՆԵՐԸ ՈՐՊԵՍ ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ՔԱՐՈԶՉՈՒԹՅԱՆ ԶՈՀ

Ինչպես գիտեք, ադրբեջանական պետությունը, անկախություն ձեռք բերելու պահից ի վեր, որպես պետական ​​հիմնական գաղափարախոսություն որդեգրել է հայատյացությունը: Այն շաղկապում է ինչպես Ադրբեջանի ժողովրդին, այնպես էլ երկրի նախագահ Իլհամ Ալիևի և նրա ընտանիքի օրինականությունը: Ստեղծելով արտաքին թշնամի` ի դեմս Հայաստանի և հայ ժողովրդի, հակառակվելը այդ թշնամուն և մեղադրելը նրան բոլոր ներքին և արտաքին քաղաքական խնդիրներում երկար տարիներ օգնում է Ալիևների ընտանիքին պահել իշխանությունը երկրում:

Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ պատերազմում Ադրբեջանի հաղթանակը իշխող վարչակարգի համար կյանքի և մահվան խնդիր էր, և միայն դրական ելքը պատերազմում կարող էր պահանել նրանց դիրքը ` հաշվի առնելով գործազրկությունից տառապող մարդկանց դժգոհությունը և նավթային ասեղի վրա նստած տնտեսությունը:

Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության տակ արցախյան հողերի մեծ մասը փոխանցելուց հետո կարելի էր ակնկալել, որ երկրի կառավարությունն ամեն ինչ կանի ՝ ապացուցելու համար հայերի ենթադրյալ հայտնվելը «նախնադարյան այս ադրբեջանական» տարածքներում: Բայց ինչպե՞ս ապացուցել Ադրբեջանի օրինական իշխանությունն այս հողերի նկատմամբ պատմական տեսանկյունից, եթե պահպանված հուշարձանների մեծ մասը պատկանում է քրիստոնեական մշակույթին: Այս խնդիրը լուծվեց հետևյալ ձևով. նրանք Արցախի տարածքում գտնվող բոլոր քրիստոնեական եկեղեցիները կարգեցին ալբանական, իսկ ադրբեջանցիներին կոչեցին ալբանացիների սերունդ, որը հետագայում ընդունեց իսլամը և թուրքական ինքնությունը:

Ավելին, Ադրբեջանում ուդիների փոքր համայնքը «պահված» էր նման դեպքերի համար: Ուդիները ալբանական մեծ էթնիկ խմբի մաս են կազմում, որը գոյատևել է մինչ օրս ՝ պահպանելով քրիստոնեական հավատքը: Ինչ խոսք, շատ հարմար տարբերակ է: Ի վերջո, Հայ առաքելական եկեղեցու և հայ ժողովրդի ամբողջ ժառանգությունը գրչի թեթև հարվածով կարելի է վերագրել ուդիներին:

Բայց ընթերցողը կարող է տրամաբանական հարց տալ. չի՞ վախենում, արդյոք, ադրբեջանական վարչակարգը նրանից, որ ուդիները կսկսեն պահանջել շատ հստակ իրավունքներ և ազատություններ, և, Աստված չանի, ազգային ինքնավարություն կցանկանան ունենալ:

Ալիևի վարչակարգը, նախանձախնդրորեն քարոզելով ադրբեջանական ազգի միասնությունը, չի էլ անհանգստանում: Երկիրը վաղուց լուծել է այս խնդիրը: 1917 թ. փետրվարյան հեղափոխությունից և մեկ տարի անց Ադրբեջան կոչվող պետության առաջացումից հետո նախկին Բաքվի նահանգի բազմաթիվ ուդիական գյուղերից մնաց միայն մեկը, որտեղ ապրում է երեք հազարից մի փոքր շատ մարդ: Համեմատության համար նշենք, որ 19-րդ դարի վերջին ՝ 1880 թ., ուդիների թիվը հասնում էր 10 հազարի:

Ուդիները ժողովուրդ են, որը համարվում է Հին կամ Կովկասյան Ալբանիայի բնակչության անմիջական հետնորդը: Մ. թ. 5-րդ դարից սկսած ուդինները դավանում են քրիստոնեություն ՝ այդպիսով լինելով ամենահին (հայերից և վրացիներից հետո) քրիստոնյա ժողովուրդներից մեկը:  

Բացի տեղացի բնակչության ձուլումից և ուդիական գյուղերի ավերումից, Ալիևի վարչակարգը լիովին կտրեց ուդիական համայնքին իր պատմությունից ՝ արմատախիլ անելով դարավոր հարաբերությունները հայ ժողովրդի և կանոնական (եկեղեցական) միասնությունը Հայ Առաքելական եկեղեցու հետ, որի հովանու ներքո ալբանական եկեղեցին կազմավորվեց և զարգացավ:

Հատկանշական է, որ, չնայած պաշտոնական Ադրբեջանի փորձերին` ուդիներին հայ առաքելական (հին արևելյան եկեղեցական) ծոցից Ռուսաստանի Ուղղափառ եկեղեցու ծոցը տեղափոխելու, ծրագիրը չհաջողվեց, և, մենակ մնալով, ուդիական համայնքը ստիպված եղավ մնալ եկեղեցուց դուրս:

 Աղվանական (ուդիական) այբուբեն, որը մշակվել է հայ գիտնական-վանական Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից: Հայտնաբերվել է 1937 թ. 15-րդ դարի հայկական ձեռագրում, ավելի ուշ հայտնաբերված աղբյուրների հիման վրա գրության վերծանումը հրապարակվել է 2009 թ.: Հինգերորդ դարի հայ մատենագիր Կորյունը հայտնում է, որ Աղվական այբուբենը ստեղծվել է (կամ վերստեղծվել է) հայ լուսավորիչ և քարոզիչ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից եպիսկոպոս Անանիայի և թարգմանիչ Բենիամինի օգնությամբ 420-ականների սկզբին ՝ Կովկասյան Ալբանիայի քրիստոնեացումից հետո: 

Այսպիսով, այժմ տեղի է ունենում ալբանական եկեղեցու և ուդիական համայնքի ակտիվ ինքնավարացում, և հայերը ներկայացվում են որպես ագրեսորներ և ուդիների նյութական ու հոգևոր մշակույթի ոտնահարողներ: Այս հարցում իշխանությունների խոսնակը Ադրբեջանի ալբանա-ուդիական քրիստոնեական համայնքի պաշտոնական ներկայացուցիչ Ռոբերտ Մոբիլին է: Մասնավորապես, Քարվաճառը հանձնելուց հետո, որի տարածքում գտնվում էր հին հայկական Դադիվանքը (որը ադրբեջանցիները կոչում են Խուդավենգ), Մոբիլին արեց հետևյալ հայտարարությունը.

«Որպես Ադրբեջանի ալբանա-ուդիական քրիստոնեական համայնքի ներկայացուցիչ և որպես երկրաբան ես լիովին կարող եմ հաստատել, որ սա հենց ալբանական եկեղեցի է: Այս եկեղեցին ոչ մի կապ չունի հայկական եկեղեցիների հետ: Որպես ալբանական եկեղեցու խաչի կրող` կարող եմ վստահորեն ասել, որ այս եկեղեցին զուտ ալբանական է, քանի որ շինանյութերը, կապող կառույցները, խաչի տարրերը, խորհրդանիշներն ու ճարտարապետությունը տարբերվում են հայկական եկեղեցուց»:

Իհարկե, Հին Արևելքի և Կովկասի պատմաբանների և մասնագետների համար այս մեջբերումը կարող է անհեթեթ թվալ, բայց, ցավոք, այսպես է աշխատում ժամանակակից հայատյաց քաղաքականությունը Ադրբեջանում: Ճակատագրի հեգնանքով իրական ձուլողները և ագրեսորները սլաքները շրջում նրանց ուղղությամբ, ում ծոցում է դարեր շարունակ զարգացել աղվանների (կովկասյան ալբանացիներ) կրոնական և մշակութային կյանքը:

Ստորև տեսանյութում ներկայացված է ադրբեջանական քարոզչական զեկույց վանքի մասին`

Իհարկե, դժվար է մեղադրել Կովկասի ամենահին քրիստոնեական էթնիկ խմբերից մեկի ՝ ուդիների փոքր համայնքին այն բանի համար, որ Ալիևի վարչակազմը նրանց օգտագործում է իր քաղաքական նպատակների համար: Եվ ո՞վ, եթե ոչ հայերը, հրաշալի ծանոթ են ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ Ադրբեջանի քաղաքականությանը: Սակայն կարևոր է շեշտել, որ հայ ժողովուրդը և պաշտոնական Հայաստանը ոչ մի դեպքում չպետք է ենթարկվեն ադրբեջանական սադրանքներին և պետք է հարգեն ուդիներին, որոնք Ալիևի ռեժիմի կողմից պատանդ են վերցվել: Մենք նաև կոչ ենք անում սփյուռքում ապրող բոլոր ուդիներին ակտիվորեն խթանել իրենց պատմության և մշակույթի ուսումնասիրությունը, համագործակցել Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի հայրենակիցների հետ և թույլ չտալ, որ քաղաքական գործիչները բաժանեն արդեն իսկ փոքր ուդիական համայնքը: Ի վերջո, ձուլման քաղաքականությունը չի սպասում, և նման քայելով ժամանակն անխուսափելիորեն կհանգեցնի այս փոքր ժողովրդի անհետացմանը, իսկ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող ողջ պատմամշակութային ժառանգությունը կդառնա «հին ադրբեջանական»:

Մեկնաբանություններ

Ի՞նչ կարդալ հետո