Armat - national platform
Գրանցվել
1

....

2
Գրանցվեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Ես ընդունում եմ Պայամններ ֊ ը
Թույլ տվեք իմանալ մի փոքր ավելի ձեր մասին
Կատարված է
Մուտք
Մուտք գործեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Մուտք
Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

կամ միացեք մեզ սոցիալական ցանցի միջոցով

Ուղարկել
Մուտք
Գրանցվել
ՀԱՅԵՐԸ ԵՎ ԱՅԱ ՍՈՖԻԱՆ
Մշակույթ

ՀԱՅԵՐԸ ԵՎ ԱՅԱ ՍՈՖԻԱՆ

Մենք շատ քիչ տեղեկություն ունենք Տրդատ ճարտարապետի կենսագրության մասին: Տրդատի կյանքի տարիներն համընկել են այն ժամանակահատվածի հետ, երբ Բագրատունյաց Հայաստանը գտնվում էր իր մշակութային ծաղկման գագաթնակետին, և դրանում իր կարևոր դերակատարությունն ունեցավ հենց ինքը ՝ ճարտարապետը: Նրա կառուցած ամենանշանակալից և մասշտաբային շինությունը Մայր տաճարն էր Հայաստանի մայրաքաղաք Անիում:

                                  __________________________

Հայոց մայրաքաղաքի մասշտաբները կարելի է պատկերացնել ` հիմնվելով բնակչության վերաբերյալ տվյալների վրա. 11-րդ դարում բնակչությունը գերազանցում էր 100 000-ը: Համեմատության համար նշենք, որ նույն ժամանակահատվածում Լոնդոնի բնակչությունը չէր անցնում 40 000-ը: Բացի այդ, այս քաղաքը պատմության մեջ մնաց որպես «հազար ու մեկ եկեղեցիների քաղաք»: Իրոք, Ամենայն հայոց կաթողիկոսությունը մայրաքաղաք տեղափոխելու կապակցությամբ սկսվեց քրիստոնեական եկեղեցիների բուռն շինարարությունը:

                                  __________________________

Անիի տաճարի հատվածը

Տաճարի շինարարությունը տևել է տասներկու տարի ՝ 989 - 1001 թթ.: Եվ հենց այս ընթացքում է (989 թ.), որ Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում տեղի է ունենում երկրաշարժ, որը զգալի վնաս է հասցնում Սբ. Սոֆիայի մայր տաճարին: Տրդատ ճարտարապետը հրավիրվում է տաճարի վերակառուցումը ղեկավարելու համար: Մասնավորապես նա զբաղվում է գմբեթի վերականգնմամբ, որը հետագայում վեհաշուք տեսք է հաղորդում տաճարին:

Սուրբ Սոֆիայի տաճարի գմբեթի ներսից մեր օրերին

Տրդատն աչքի է ընկնում ոչ միայն իր նշանակալի շինություններով, այլև մեծ ներդրումով, որն է ունեցել իր ժամանակի մշակույթում ՝ նոր ոճ բերելով ճարտարապետություն:

Լեհ և ավստրիացի արվեստաբան, բյուզանդական արվեստի բնագավառի մասնագետ Յոզեֆ Ստրժիգովսկին, խոսելով հայկական ճարտարապետության մասին, ուղղակիորեն նշում է, որ դա ճարտարապետական ​​այնպիսի ոճերի աղբյուր է, ինչպիսիք են գոթականն ու ռոմանականը:

«Այնտեղից ՝ երկու գետի երկրից և արարատյան սարահարթից, - գրում է նա, - գալիս է էվոլյուցիայի մի ալիք, որը հիմքից կտրում է իր հելլենիստական ​​նախորդին: Շարժումը, որը մենք անվանում ենք ռոմանական և գոթական, հիմնված է մի ուղղության վրա, մի ուրիշ ուղղության  վրա, որը, սակայն, արտահայտվել է ողջ միջնադարի ընթացքում՝ Վերածննդի դարաշրջանում (...):


Հայտնի ֆրանսիացի պատմաբան և հնագետ Չարլզ Տեքսյեն (1802 - 1871 թթ.), հիմնվելով 1833 թ. Փոքր Ասիա և Հայաստան այցելած արշավախմբի արդյունքների վրա, նույնպես պնդում է, որ գոթական ոճը եկել է Արևմտյան Եվրոպա, մասնավորապես, Ֆրանսիա Հայաստանից:

Հիշենք, որ գոթականը եվրոպական ճարտարապետության մեջ գերիշխող ոճն էր 12-րդ դարավերջից մինչև 16-րդ դարի սկիզբը` շուրջ երեք դար շարունակ:

Շառլ Տեքսիերի Անիի տաճարների էսքիզները նրա արշավից հետո 

Հայկական մշակույթը շատ ավելի ինքնատիպ է, քան մենք կարող ենք պատկերացնել, և համաշխարհային հանրությունը դեռ պետք է գնահատի վերջինիս ներդրումը եվրոպական քաղաքակրթության մեջ: Այս առումով ուշագրավ է ավստրիացի պատմաբան Էլիզաբեթ Բաուերի մեջբերումը.

«Չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանի մասին քիչ բան է հայտնի, Եվրոպան, մշակութային ժառանգության տեսանկյունից, խորապես պարտական ​​է նրան: Պատմության արշալույսին Հայաստանը քաղաքակրթության օրրաններից մեկն էր ... Ք.ա. առաջին հազարամյակում Հայաստանի տնտեսությունը, արվեստը և ավանդույթներն այնքան զարգացած էին, որ նրա մշակույթը խթանեց Եգիպտոսի, Հունաստանի և Հռոմի, ինչպես նյութական, այնպես էլ հոգևոր զարգացումը»:

Կովկասագետ Դեյվիդ Լենգը, որը գիրք է գրել Հայաստանի պատմության մասին, այն անվանել է «Հայեր. ստեղծող մարդիկ»: Իրոք, ստեղծարարությունն այս ժողովրդի հիմնական բնութագրիչներից է, որը մեծ ներդրում ունեցավ ոչ միայն իր, այլև հարևան ժողովուրդների մշակույթի կառուցման գործում: Ուստի, միանգամայն բնական է, որ Թուրքիայում քրիստոնեական ժառանգության ոչնչացումը, մասնավորապես ` Սբ. Սոֆիայի եկեղեցու մզկիթի վերափոխումը չի վերաբերվում միայն հույներին, այլ նաև հայերին, ովքեր ոչ միայն կարեկից կրոնական համակիրներ են, այլ նաև իրենց ներդրում են արել Արևելքի գլխավոր քրիստոնեական խորհրդանիշի կառուցման գործում:

Հայաստանը դեմ է նրանց, ովքեր Սուրբ Սոֆիան մզկիթ են դարձնում, նրանց, ովքեր չեն գնահատում արվեստը և ճարտարապետությունը կամ գողանում են այն ՝ փոխանցելով որպես իրենց սեփականություն կամ «նվիրելով» իրենց կողմից ստրկացված ժողովուրդներին:

Մեկնաբանություններ

Ի՞նչ կարդալ հետո