Armat - national platform
Գրանցվել
1

....

2
Գրանցվեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Ես ընդունում եմ Պայամններ ֊ ը
Թույլ տվեք իմանալ մի փոքր ավելի ձեր մասին
Կատարված է
Մուտք
Մուտք գործեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Մուտք
Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

կամ միացեք մեզ սոցիալական ցանցի միջոցով

Ուղարկել
Մուտք
Գրանցվել
Հայկական հետքը Էրզրումի ֆոլկլորում
Մշակույթ

Հայկական հետքը Էրզրումի ֆոլկլորում

Ժամանակակից Էրզրումը թուրքական համանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է: Հնում քաղաքն ունեցել է տարբեր անվանումներ: Դրա հայկական անվանումը եղել է Կարին: 15-րդ դարի իսպանացի ճանապարհորդ Ռուի Գոնսալես դե Կլավիխոն պատմում է Էրզրումի մասին.

«Քաղաքը գտնվում էր հարթավայրային տարածքում, ուներ ամուր քարե պատ, աշտարակներ, որոնցից այն կողմ ամրոցն էր: Քաղաքը խիտ բնակեցված չէր, սակայն այնտեղ կար հայկական հրաշալի մի եկեղեցի, որն առաջ պատկանում էր հայ քրիստոնյաներին, որոնց թիվը քաղաքում զգալի մեծ էր»:

Էրզրումում հայ բնակչությունն ապրում էր ընդհուպ մինչև 20-րդ դարի սկիզբը՝ մինչ Երիտթուրքական իշխանությունների կազմակերպած ջարդերը: Չնայած Էրզրումը փաստացի մաքրել էին հայկական բնակչությունից, թե քաղաքը, թե բնակչությունը դեռ կրում են հայկական մշակութային հետքը:

Էրզրումի բարբառը

Թուրքերենի Էրզրումի բարբառը նման է ժամանակակից ադրբեջաներենին և ունի զգալի թվով հայկական բառեր: Թուրքագետ Ռոբերտ Դանկոֆը իր «Հայկական փոխառությունները թուրքերենում» գրքում օրինակ է բերում մեծ թվով հայկական բառեր, որոնք կիրառվում են Էրզրումի և դրա մոտակա շրջանների բնակիչների կողմից.

Փանծար (կանաչի)՝ հայկական բանջարից; կոմ (ֆերմա) հայ. գոմ; հարմութ (խառնված)՝ հայ. խառն; թուշիկ (փափուկ)՝ հայ. թուշ; թոռուն(թոռ)՝ հայ. թոռն; թեթիկ (թաթ)՝ հայ. թաթիկ: Ռոբերտ Դանկոֆի գրքում հանդիպում է նաև բար (պար) բառը, որը նույն է թե հայերեն պարը (արևմտահայերենում այն  արտասանվում է բար): Բարը և ոչ «dans» կամ  «oyun» բառերն են կիրառվում Էրզրումի ազգային պարերի անվանումներում:

Էրզրումի ազգագրական պարերը

Թուրքերենում պարերի անվանումները կազմված են երկու բառերից՝ պարի անվանումից ու «պար» նշանակող բառից: Օրինակ, «Zeybek oyunu» (Զեյբեկների պարը) կամ «Bitlis dansi» (Բիթլիսի պարը): Վերոհիշյալ «բար» բառը կիրառվում է նույն ձևով: Դա հաստատելու համար օրինակ բերենք Էրզրումի մի քանի հայնտի պարերի անվանումները. «Koçeri barı» (Քոչարի), «Garabet barı» (Կարապետի պարը):

Koçeri barı /Քոչարի. հայտնի է Անատոլիայի ողջ տարածքում: Այն պարում են մի քանի ազգեր ՝ հայերը, թուրքերը, ադրբեջանցիները, քրդերը, ասորիները, Պոնտոսի հույները:

Ըստ թուրքական աղբյուրների Koçeri բառը ծագել է göçmek (տեղափոխվել, տեղահան լինել, թափառել) բառից: Այդ դեպքում հարց է ծագում, թե ինչու է այն արտասանվում  koç (քոչ) այլ ոչ թե göç (գյոչ): Պատճառը հավանաբար այն է, որ պարի անվանումն ունի այլ ծագում, կամ այն մեկ այլ լեզվի ազդեցության տակ է եղել, որում բացակայում է [ö] հնչյունը (օրինակ հայերենում):

Garabet barı / Կարապետի պարը. Էրզրումցիների սիրելի պարն է, ինչի մասին վկայում է YouTube.com կայքում զետեղված տեսահոլովակների քանակը: Կարապետ անվանումը ոչ այլ ինչ է քան տղամարդու հայկական անուն: Այդ փաստը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ պարի ծագումը, զարգացումն ու ժողովրդականացումը կապված են Էրզրումի հայերի հետ:

Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ Էրզրւոմը և դրա հարևան տարածքները, չնայած հայ բնակչության ֆիզիկական ոչնչացմանը, շարունակում են կրել հայոց լեզվի ու մշակույթի ժառանգությունը:

Աղբյուրներ.

Руи Гонсалес Де Клавихо — «Дневник путешествия в Самарканд ко двору Тимура (часть 2)»

Robert Dankoff — «Armenian Loanwords in Turkish»

Erzurum barları;

YouTube channel — Alper Sokak;

YouTube channel — Kadir Çetin;

YouTube channel — Ahenk Müzik.

Մեկնաբանություններ

Ի՞նչ կարդալ հետո