Armat - national platforms
Գրանցվել
1

....

2
Գրանցվեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Ես ընդունում եմ Պայամններ ֊ ը
Թույլ տվեք իմանալ մի փոքր ավելի ձեր մասին
Կատարված է
Մուտք
Մուտք գործեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Մուտք
Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

կամ միացեք մեզ սոցիալական ցանցի միջոցով

Ուղարկել
Մուտք
Գրանցվել
Սազ Բաալամա, եթե այն չեն նվագել, ուրեմն այն հոգի չունի
Մշակույթ

Սազ Բաալամա, եթե այն չեն նվագել, ուրեմն այն հոգի չունի

Երբ ավտոբուս եք նստում Հաստանե պողոտայից, որտեղ միշտ հոծ բազմություն է, և իջնում եք «ՅամուրՄուզյուկԷվի» երաժշտական խանութի մոտ, ապա զգում եք, որ բոլորովին այլ վայր եք ընկել:  Հատկապես անձրևոտ օրերին այս փողոցում աներևակայելի հանգիստ է, իսկ խանութի մոտ գտնվող պատմական շինությունները զգացնել են տալիս այստեղ տիրող յուրահատուկ մթնոլորտը:  Դուք նաև կզգաք այն մյուս տիրող մթնոլորտը՝ բարձրանալով այն հին տան աստիճաններով, որտեղ տեղակայված է խանութը:  Ներս մտնելով՝ ես խանութում հանդիպում եմ Կազըմ Դանիելիին, ով չի նկատում իմ ներս մտնելն ու ինչպես միշտ աշխատում է:  Նա ձեռքը մեկնում է ինձ և ջերմ ժպիտով ողջունում հյուրին: Նրա արհեստանոցը միաժամանակ ծառայում է և՛ որպես խանութ, և՛ որպես երաժշտական արվեստանոց:  Այստեղ եկող բոլոր մարդիկ այս վայրն անսովոր վայր են համարում:   Կազըմը ինձ հյուրասիրեց թեյով և անկաշկանդ զրույցի բռնվեց:  Այնպիսի զգացողություն է՝ ասես եկել եմ ոչ թե հարցազրույցի, այլ ընկերոջ հետ զրույցի:

Կազըմ Ուստան (ուստա – վարպետ՝ թուրքերեն լեզվով, խմբ. նշ.) զրույցը սկսեց աշխատանքի հանդեպ ունեցած իր սիրուց:  «Բալաամի (ժողովրդական գործիք – նշ.) լարման աշխատանքները վերջացնելուց հետո, ես ստեղծում եմ մեղեդին, ընտրում եմ ակորդները, այն ինձ բավականության հատուկ զգացողություն է հաղորդում:  Այդ իսկ պատճառով ինչ աշխատանք էլ որ լինի, ամենակարևորը այն սիրով կատարես:  Սիրածդ աշխատանքը ձախողության չի մատնի: Մյուս կողմից սեփական ձեռքերով ինչ որ բան անելը ևս յուրահատուկ զգացողություն է:  Դա պարզապես երջանկություն չէ: Նույնը վերաբերում է նաև բաալամին:  Ստեղծելով այս գործիքը՝ դու քո ձեռքերով ասես նոր կյանք ես ծնում», - ասում է նա:

Երբ Կազըմ Ուստան սկսեց պատմել, թե ինչպես է նա այս մասնագիտությունը ընտրել, ես մի փոքր զարմացա: Քանզի, որպես կանոն՝ նման տեսակի աշխատանքը, որը հիմնված է ձեռքով աշխատելու վրա, մարդիկ սկսում են յուրացնել մանուկ հասակից:   Սակայն նա այս մասնագիտությունը սովորեց, երբ արդեն 35 տարեկանն անց էր, ինչը խոսում է նրա վարպետության բարձր մակարդակի մասին:

«Այս աշխատանքը շատ վարպետների պես ես չեմ սկսել կատարել մանուկ հասակից:  Երբ 35 տարեկանն անց էի, իմ եղբոր ղեկավարության կողմից առաջարկ ստացա:  Եղբայրս Իբրագիմ Ուստայի հետ միասին զբաղվում էին ժողովրդական գործիքների պատրաստմամբ:  Նրանք աշխատողների կարիք ունեին:  Նրանք ինձ առաջարկեցին այդ աշխատանքը:  Ես ծանոթ էին ձեռքով աշխատանքին, բայց այդ ժամանակ ես անգամ չգիտեի՝ ինչպես միացնել լարը:  Հետևելով՝ թե ինչպես են նրանք աշխատում, ես աստիճանաբար սովորեցի:   Եվ այդ ժամանակվանից սկսած՝ մոտավորապես 20 տարի, ես ստեղծում եմ այս երաժշտական գործիքները», – ասում է նա:

Ահա թե ինչ է ասում Ուստան, ով իր աշխատանքի մեջ իր համար սահմաններ երբեք չի գծում՝ «Անընդհատ մտածում եմ, թե ինչպես բարելավվեմ գործիքի ձայնը և մշտապես նոր բանի փնտրտուքների մեջ եմ:  Օրինակ՝ բաալամում մի հատված կա՝ ձայնային անցքը բացելու կամ փակելու համար:  Ես իմ վերջին կատարած աշխատանքում այդ անցքը պատրաստել եմ ոլորուն փորագրման տեսքով:  Այսպես և՛ ձայնն է ավելի հստակ լսվում, և՛ գեղագիտական առումով կատարված աշխատանքը ավելի գեղեցիկ տեսք է ստանում:   Հաճախ չեմ կարողանում շեղվել աշխատանքիցս, մինչև ամբողջ աշխատանքը չեմ վերջացնում և չեմ ստանում նախորդ աշխատանքներիցս տարբերվող մեկ այլ գործ: Իհարկե այստեղ չունեմ գործարանային արտադրություն, այդ իսկ պատճառով յուրաքանչյուր աշխատանք ինքնին յուրահատուկ է», – ասում է նա:

Ավելին՝ հաճախորդների ցանկությունները շատ կարևոր են՝ «Ի վերջո՝ աշխատանքից պարզապես հաճույք ստանալը ամենակարևոր գործոնը չէ:   Այստեղ եկող մարդը կարող է ասել ձայնի հետ կապված իր նախասիրությունների մասին և ես դրանք հաշվի կառնեմ:   Ես հոգ եմ տանում, որպեսզի յուրքանաչյուր գործիք ստեղծեմ հաճախորդի ցանկություններին համապատասխան:  Եթե արհեստանոցում ներկայացված նմուշներից որևէ մեկը չի համապատասխանում տվյալ հաճախորդին, ես այն նրան չեմ առաջարկում: Ես գործիքները ստեղծում եմ յուրաքանչյուր հաճախորդի պահանջներին համապատասխան:  Ես չեմ տալիս գործիքը, եթե ցանկալի ձայնից անգամ մի փոքր շեղում կա:  Փորձում եմ շտկել հավուր պատշաճի:  Իսկ եթե գործադրված ջաները արդյունքի չեն հանգեցնում, մի կողմ եմ դնում չստացված բաալամը և ստեղծում եմ նորը: 

Ես հետաքրքրվում եմ, թե միջինը ինչքան ժամանակ է հարկավոր մեկ պատվերը կատարելու համար: «Մեկ պատվերը ես կարող եմ առանց ընդմիջման կատարել մինչև երեկո: Սովորաբար ես պատվերներ եմ կատարում խմբերի համար:  Եվ այդ պատվերների համար անհրաժեշտ է լինում 15-20 օր», – ասում է նա:

Ուստան ասում է, որ գրեթե բոլոր ծառի տեսակները կարող են կյանք պարգևել գործիքին՝ գեղեցիկ տեմբր և եզակի մեղեդի հաղորդել:  Իսկ որոշ տեխնիկաներ նաև կախված են ընտրված ծառի տեսակից: «Ես օգտագործում եմ եղևնու տեսակներ, բարդի, նոճի, բոխի», – ասում է նա:

Կազըմ Ուստան ասում է, որ երկրում ևս 30-35 մարդ է զբաղվում նմանատիպ աշխատանքով:  Բայց դա նույն բանը չէ: «Նրանցից ոմանք առևտրով են զբաղվում Ստամբուլում, Անկարայում, Իզմիրում, որտեղ նյութերը կարելի է ձեռք բերել մեծաքանակ, իսկ աշխատանքը կատարել ցածր գներով:  Սակայն, հաճախ նմանատիպ աշխատանքը կատարվում է անորակ:  Արդյունքում՝ գործիքը կարճ ժամանակահատված անց կիրառելուց հետո խնդիրներ է առաջացնում:  Իսկ մենք երաշխավորում ենք մեր կատարած աշխատանքը և տեխնիկական անսարքությունների դեպքում, վերանորոգում ենք այն»:

Մյուս կողմից մեծ նշանակություն է տրվում աշխատանքի որակին, այդ իսկ պատճառով անսարքության հնարավորությունը հասցված է նվազագույնի:  Արդյունքում հաճախորդների կոմից բողոքներ չեն արձանագրվում, և նրանցից շատերը գոհ են մնում մեր կատարած աշխատանքից:  Ես հետաքրքրվում եմ, թե էլ ինչով են զբաղվում արվեստանոցում: «Մենք ոչ միայն բաալամա ենք պատրաստում, այլ նաև պատվերների մի մասն է կազմում ջութակների և կիթառների վերանորոգումը, սակայն ես չեմ կարող դրանք զրոյից պատրաստել, քանի որ այդ դեպքում գինը շատ բարձր կլինի:  Մյուս կողմից իմ հաճախորդները սիրում են հատկապես ժողովրդական գործիքները, հետևաբար ես կարիք չունեմ գործիքների այլ տեսակներ պատրաստել»:

«Հետաքրքիր է՝ իսկ բալաամ նվագող շատ արհեստավարժնե՞ր կան:  Արդյո՞ք երիտասարդները հետաքրքրված են այդ մասնագիտությամբ» - հարցնում եմ ես:  Կազըմ Ուստան ասում է, որ կան մարդիկ, ովքեր սովորում են այդ մասնագիտությունը, իսկ իր ընկերներից երեքը նախկինում աշխատում էին, որպես նրա աշակերտներ: «Նրանք շատ կարճ զբաղվեցին այդ գործով, հետո նրանք իրենց հարմար այլ բան գտան», - ասում է նա:

Կազըմ Ուստան պատմեց, որ Չինաստանում ևս զբաղվում են թուրքական բաալամ գործիքի պատրաստմամբ:  Սակայն, ի տարբերություն Թուրքիայի՝ չինական գործիքները պատրաստվում են պլաստմասսից և պոլիէսթերից և ունենում են ցածր որակ:  Ըստ նրա՝ իրացման հիմնական շուկան թուրքականն է, սակայն Թուրքիայում չինական արտադրության նման ապրանքը պահանջարկ չի ունենա, համոզված է Կազըմ Ուստան: 

Ես նաև հարցրեցի իմ զրուցակցին, թե ինչպիսի է զգացողություն է, երբ վաճառում ես մի ապրանք, որը հացի կամ հագուստի պես առաջին անհրաժեշտության իր չի համարվում: «Այն մարդը, ով գնում է բաալամ, կարող է օգտագործել այն 20-30 տարի, և վերանորոգման դեպքում դիմել մեզ:  Իսկապես, դա այն ապրանքը չէ որը կարող է ապահովել բարձր վաճառք:  Բայց մենք փորձում ենք ամեն տարի ապահովել վաճառքի միջին մակարդակ:  Ես բավականին բծախնդիր եմ իմ ապրանքի որակի հանդեպ: Մշտապես սովորում եմ և նոր բան իմանում:  Քաղաքից դուրս կան վայրեր, որտեղ բաալամներ են պատրաստում:  Ինձ հետաքրքիր է գնալ այնտեղ և նայել, թե ինչպես է տեղի ունենում աշխատանքային գործընթացը:  Չեմ ցանկանում մեծամտել, սակայն ես իսկապես վարպետներից և ոչ մեկի մոտ ավելի լավ բաալամներ, քան իմ ստեղծածն են, չեմ տեսել:  Հատևաբար ինձ հարկավոր չէ հավելյալ գովազդով զբաղվել:  Որակը հենց իմ հիմնական գովազդն է», –  ասում է նա:

Ես հետաքրքվեցի, թե այս գործիքի հանդեպ վերաբերմունքը ինչպես է փոխվել այսօր, այն դեպքում երբ փոխվել է երաժշտություն հասկացությունը, և նրա պատասխանը ուրախացրեց ինձ: «Եթե բաալամը դիտարկենք որպես ազգային մշակույթի մի մասնիկ, կարող եմ ասել, որ այս գործիքի հանդեպ հետաքրքրությունը չի նվազել:  Կան ծնողներ, ովքեր փորձում են իրենց երեխաներին սովորեցնել նվագել այս գործիքի վրա:  Շատ դպրոցականներ, ովքեր երաժշտություն են ուսումնասիրում, նախապատվությունը տալիս են բաալամին:  Կան նաև ընտանիքներ, ովքեր սիրում են թուրքական ժողովրդական երաժշտությունը և այդ սերը սերմանում են իրենց երեխաների մեջ:  Մերսինում բաալամ պատրաստողների քանակը ավելանում է, և դա ապացուցում է, որ այս գործքիք հանդեպ հետարքրքրությունը ոչ միան չի նվազում, այլ նաև աճում է»:

Կազըմ Ուստան ասում է, որ այն պահից սկսած, ինչ սկսել է զբաղվել այս աշխատանքով, նա երբեք չի փոխել իր գտնվելու վայրը. միշտ աշխատել է այս արհեստանոցում:  «Երբեմն իմ ընկերները առաջարկում են ինձ տեղափոխվել ավելի մարդաշատ մի վայր, բայց դա հնարավոր չէ, քանի որ կենտրոնում վարձակալության գները շատ բարձր են:  Եթե մենք տեղափոխվենք, ապա ստիպված կլինենք մի քանի անգամ ավելի թանկ վաճառել մեր գործիքները:  Մյուս կողմից մեր մշտական հաճախորդները հարմարվել են այս վայրին:  Երբ գալիս են ապրանքը վերցնելու՝ նրանք կարող են դիտել պատրաստման ընթացքը, շփվել, ինչ որ նոր բան իմանալ, երաժշտություն լսել, և հաճախորդի հետ հաղորդակցվելու նման պահը շատ կարևոր է ինձ համար», –  ամփոփում է Կազըմ Ուստան:

Եվ վերջապես, Կազըմ Ուստան ասում է, որ եթե անգամ բաալամա չգնեք, դուք պարզապես կարող եք գալ իր արհեստանոց, և ինչպես հին ընկեր խոսել և երաժշտություն լսել…

Մեկնաբանություններ

Ի՞նչ կարդալ հետո