Armat - national platforms
Գրանցվել
1

....

2
Գրանցվեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Ես ընդունում եմ Պայամններ ֊ ը
Թույլ տվեք իմանալ մի փոքր ավելի ձեր մասին
Կատարված է
Մուտք
Մուտք գործեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Մուտք
Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

կամ միացեք մեզ սոցիալական ցանցի միջոցով

Ուղարկել
Մուտք
Գրանցվել
Սուլթանի դարաշրջանը՝ Թուրքիայի բնակիչները անցած ընտրությունների մասին

Սուլթանի դարաշրջանը՝ Թուրքիայի բնակիչները անցած ընտրությունների մասին

Թուրքիայում անցկացվել են նախագահական և խորհրդարանական կանխատեսումներ: Չնայած կանխատեսումներին՝ երկրորդ փուլ տեղի չունեցավ, և նախագահական մրցավազքի հիմնական ֆավորիտ համարվող Ռեջեփ Էրդողանը հավաքեց անհրաժեշտ ձայների 52,5 տոկոսը:   Նրա հիմնական մրցակիցը՝ ընդդիմադիր Մուհարրեմ Ինջին, Ժողովրդական-Հանրապետական կուսակցությունից կարողացավ ստանալ ձայների 30,6 տոկոսը: Սա Թուրքիայի համար աննախադեպ երևույթ է.  առաջին անգամ ընդդիմադիր թեկնածուն հաղթահարում է 30 տոկոս շեմը: Սակայն Էրդողանի կառավարման ժամանակաշրջանը դեռևս չի ավարտվել: Ինչու՞ Թուրքիան կրկին ասաց «այո» գործող ռեժիմին:

Ընդդիմությանը հույս ներշնչեցին

Իզմիր: 22 հունիսի:  Առափնյա փողոցում մոտ 2 միլիոն մարդ է հավաքվել՝ աջակցելու ընդդիմության թեկնածու Մուհարրեմ Ինջեին:  Ստամբուլում ընդդիմությունը ավելի մեծ թիվ է նշում. հունիսի 23-ին հինգ միլիոն մարդ է դուրս եկել փողոց՝ լսելու Ինջեի ելույթը:  Երկար ժամանակ անց՝ առաջին անգամ, մարդկանց մոտ երկրում փոփոխություններ տեղի ունենալու իրական հույս է արթնանում, և այդ փոփոխությունների խորհրդանիշը դարձավ ֆիզիկայի նախկին դասախոս, աշխարհիկ թեկնածու,  «Թուրքիայի հանրապետության հայր» Քեմալ Աթաթյուրքի տեսակետների հետևորդ Մուհարրեմ Ինջեն:

Դեռևս ապրիլին, երբ հայտարարվեց ընտրությունների մասին, ենթադրվում էր, որ Էրդողանը լուրջ մրցակից չի ունենա, քանի դեռ Ժողովրդական-Հանրապետական կուսակցությունը չէր առաջադրել Մուհարրեմ Ինջեի թեկնածությունը նախագահի պաշտոնում:  Նա ծնվել է 1964 թվականի մայիսի 4 –ին, ավարտել է Բալըքեսիրի համալսարանը, այնուհետև դասավանդել: Ինջեն հայտնի է որպես Էրդողանի վարած քաղաքականության անզիջում ընդդիմախոսներից մեկը:

Իր նախընտրական քարոզարշավում նա խոստացավ վերադառնալ պառլամենտական հանրապետության կառավարման ոճին, ընտրություններից հետո 48 ժամվա ընթացքում չեղարկել արտակարգ դրության ռեժիմը, որը գործում է երկրում 2016 թվականի հուլիսի15-ից հետո:  Ինջեն նաև խոստացավ, որ նա կլինի այն նախագահը, ով դեմքով կշջրվի դեպի Արևմուտք: Նրան հաջողվեց գրեթե անհնարինը՝ նոր կյանք հաղորդել ուժը կորցրած թուրքական ընդդիմությանը և առանց վարչական ռեսուրսների հավաքել մարդկանց բազմահազարանոց ամբոխներ:  Մյուս թեկնածուների ֆոնին Ինջեն ամենաժամանակակից թեկնածուն է: Այսպես՝ նա ակտիվորեն օգտագործում է սոցիալական ցանցերը՝ Թվիթթերում ունի 4,7 միլիոն բաժանորդ: Յութուբում հայտնի են նրա տեսանյութերը, որտեղ նա քննադատում է գործող իշխանությանը:

«Ընտրություններից առաջ  տեղի ունենալիք առաջիկա փոփոխությունների զգացողություն կար:  Եվ դա նորույթ էր Թուրքիայի քաղաքացիների համար, ովքեր Էրդողանի կառավարման վերջին տարիներին հաշտվել էին նրա ավտորիտար կառավարման և անսահմանափակ հնարավորությունների հետ:  Մուհարրեմ Ինջեն իր ելույթներով ինձ մի քիչ հիշեցնում է էրդողանին, սակայն նա լրիվ այլ բանի մասին է խոսում՝ չի շողոքորթում, ոսկի սարեր չի խոստանում: Թերևս թուրքերին այդպիսի առաջնորդ է հարկավոր:  Այս ընտրությունները կարող էին պատմություն էջերում հայտնվել, սակայն հրաշք տեղի չունեցավ», – ափսոսում է Ստամբուլի բնակչուհի , 30-ամյա Յարոսլավա Գյոչը:

Անսահմանափակ լիազորություններ

Ըստ 1982 թվականի Սահմանադրության՝ Թուրքիան հանդիսանում է նախագահական-պառլամենտական երկիր:  2016 թվականի Էրդողանը օգտագործեց պետական հեղաշրջման անհաջող փորձը որպես իրավիճակը փոխելու հնարավորություն,  մասնավորապես քաղաքական համակարգը վերածելով նախագահի կողմից լիովին վերահսկվող մեխանիզմի: Սահմանադրության մեջ շտկումներով նախագիծը ներկայացվեց համաժողովրդական քվեարկության և ապրիլի 16-ին Թուրքիայի բնակիչները քվերակեցին նախագահի լիազորությունները ընդլայնելու օգտին:  Ընդ որում տարբերությունը նվազագույն էր՝ ընտրողների 51,41տոկոսը ասաց «այո», իսկ 48,59 տոկոսը՝ «ոչ»: Ընտրություններին մասնակցության հայտը կազմել է 86 տոկոս: Դեռևս այն ժամանակ հանրաքվեն ցույց տվեց, որ թուրքական հասարակությունում շատ ուժեղ պառակտում կա: Թուրքական «խուլ ու հետամնաց» գավառները, ավանդական հայացքներ կրող  ներկայացուցիչները կողմ են Էրդողանի իշխանության ամրապնդմանը, իսկ այնպիսի ժամանակակից քաղաքներ, ինչպիսիք են՝ Ստամբուլը և Անկարան, ինչպես նաև Էգեյան և Միջերկրական ափամերձ շրջանները դեմ են արտահայտվել:

«Առաջին անգամ անարդարություն եմ զգում»

Յարոսլավա Գյոչի ամուսինը՝ երիտասարդ ինժեներ Ֆաթիհ Գյոչը, այնքան է ոգեշնչվել Ինջեի էներգիայով և գաղափարներով, որ որոշեց գնալ և աշխատել ընտրական տեղամասում՝ որպես ընդդիմության շտաբի դիտորդ:  Նա համոզված էր, որ Ինջեն կլինի այն մեկը, ով անցյալում կթողնի Էրդողանի ավտորիտար քաղաքականությունը:

«Ընտրություններից մի քանի օր առաջ ես վերապատրաստման դասընթաց եմ անցել, որտեղ դիտորդներին պատմում էին իրավունքների և պարտականությունների մասին:  Ընտրությունների օրը ես առավոտից մինչև ուշ գիշեր գտնվում էի ընտրական տեղամասում: Կարող եմ ասել, որ իմ տեղամասում խախտումներ և կեղծիքներ չկային: Միայն մի դեպք գրանցվեց, երբ տղամարդը փորձում էր քվեարկել իր կնոջ փոխարեն, բայց հենց այդ նուն պահին փաստաբանի ներկայությամբ ակտ է կազմվել», – ասաց նա:

Ընտրությունների արդյունքներն հրապարակելուց հետո Էրդողանն իր հաղթանակն անվանեց «մաքուր», իսկ Ինջեն ընտրությունների արդյունքները կասկածի տակ չդրեց՝ հայտարարելով, որ նա այն մարդկանցից չէ, ով պարտվելուց հետո պախարակելու է մրցակցին:   Թուրքական հասարակությունը ևս համաձայնվել է ընտրության արդյունքների հետ: Ոստիկանությունը կենտրոնում արգելափակել էր փողոցների մի մասը, սակայն այդ միջոցառումները անհարկի էին. բողոքի ցույցեր չեղան: Եվ ընտրություններից հետո՝ հաջորդ առավոտյան, երկիրը շարունակում էր ապրել բնականոն կյանքով:  Դիցուք՝ անարդար այդ ընտրությունները անվանեց ԵԱՀԿ-ն: Բացի դրանից, քվեարկութան օրը անընդհատ խափանվում էր իշխանության կողմից ձայների թափանցիկ համակարգը, որը տեղադրված էր ysk.gov.tr կայքում: Ըստ միջազգային դիտորդների՝ ընդդիմությանը նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում անհավասար պայմաններ են հատկացվել:  Իսկ ահա թե ինչ է պատմում Յարոսլավա Գյոչը ձայների հաշվարկի հետ կապված՝

«Ես առաջին անգամ անարդարությում եմ զգում:  Իմ ամուսինն ու մեր շատ ընկերներ հետևում էին ձայների հաշվարկի ընթացքին:  Նրանց տեղամասերում առաջատարը պարոն Ինջեն էր: Եվ այն ժամանակ, երբ նրանց բլոկներից արդյունքները դեռևս ԿԸՀ-ին  չէին փոխանցվել ,ամբողջ Թուրքիայում բուռն կերպով նշում էին Էրդողանի հաղթանակը, և նոր հին նախագահը պաշտոնապես ելույթ էր ունենում պատշգամբից»:

Ըստ Անթալիայի բնակչուհի Եկատերինա Ջեսուրի՝ Էրդողանի կառավարման 16 տարիների արդյունքը այսօր ակնհայտ երևում է:  

«Ի՞նչ ունենք հիմա:  Թուրքական լիրա, որը հերթական անգամ անկում է ապրում:  Թուլացող կրթություն: Օրինակ՝ ես վրդովված եմ, որ դպրոցական ծրագրից հանել են Դարվինի տեսությունը, քանի որ այն հակասում է կրոնական կանոններին:  Այս տարվա ընթացքում որոշ հիմնական ապրանքատեսակների գները աճել են մի քանի անգամ... Վայրենությւն է նաև այն, որ երկրի որոշ շրջաններում մինչև հիմա գործում է մանկահասակ աղջիկների հետ ամուսնության գրանցումը:  Թուրքիային հարկավոր էր ավելի ժամանակակից առաջնորդ»:

«Մենք հիմա երկար ժամանակ, եթե ոչ հավերժ անդունդն ընկանք:   Հուսահատություն եմ զգում, – ինստագրամում գրել է Ստամբուլի բնակչուհի ռուսաստանցի Քրիստինան, – ամուսինս տխուր քայլում է և երկրից դուրս գալու ծրագրեր մտածում:  Ես նույնպես առաջին անգամ լուրջ մտածում եմ հայրենիք վերադառնալու մասին»:

Անձի պաշտամունք

Այսօր միջին վիճակագրական թուրքի ինքնորոշումը բխում է իր կրոնից:  Ես թուրք եմ, ուրեմն մահմեդական եմ: Նման դիրքորոշումը համահունչ է Ռեջեփ Էրդողանի փիլիսոփայությանը, ով համոզված է, որ Թուրքիան պետք է պահպանի իր իսլամական ինքնությունը, պատմում է Անկարայում Մերձավոր Արևելքի տեխնիկական համալսարանի աշխատակից Օուզ Յըլմազը: «Եթե ես, իմ ընկերներն ու գործընկերները սատարել ենք ընդդիմությանը ի դեմս Մուհարրեմ Ինջեի, ապա դա չի նշանակում, որ ամբողջ երկիրն է սատարում նրան:  Գոյություն ունի այլ Թուրքիա, որը դուրս է մեր շրջանակից: Դա թուրքական հասարակության պահպանողական և կրոնական շերտերն են, դրանք այնպիսի քաղաքներ են՝ ինչպիսիք են Քոնյան, Էրզրումը: Եվ ամեն անգամ, երբ Էրդողանը բեմ է դուրս գալիս՝ փառաբանելով Ալլահին, ամեն անգամ, երբ նա պատմում է հերթական մզկիթի շինարարության մասին, մահմեդական թուրքի սիրտը, որոնք մեր երկրում մեծամասնություն են կազմում, հրճվում է:.

Անկարայի բնակչի կարծիքով նախկինում  տիպիկ թուրքը իր ինքնությունը կապում էր Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Քեմալ Աթաթյուրքի հետ:  Դժբախտաբար, ներկայումս Քեմալ Աթաթյուրքի անձի նկատմամբ պաշտամունքը խունացել է: Նրան փոխարինելու է գալիս նոր պաշտամունք՝ Ռեջեփ Էրդողանը

«Նայեք Ստամբուլի այս նկարներին, որոնք 30 տարվա վաղեմութուն ունեն:  Դուք չեք տեսնի և ոչ մի փակ հագնված կնոջ: Իսկ հիմա անգամ խոշոր քաղաքներում այն սովորական երևույթ է դարձել:  », – ասում է Օուզ Յըլմազը:

Նա նշեց, որ 2023 թվականին երկիրը նշելու է Աթաթյուրքի կողմից հիմնադրված Թուրքիայի հանրապետության հարյուրամյակը:   Եվ ծիծաղելի է այն հանգամանքը, որ այդ օրը հանրապետությունը նշելու է սուլթանամետ և իսլամամետ Էրդողանի գլխավորությամբ:  

Փոփոխություններին սպասելիս

Այնուամենայնիվ, ըստ Այդընի 37-ամյա բնակիչ Քենան Քայմազի Թուրքիային անրաժեշտ է Էրդողանի պես առաջնորդ:  

«Նա սիրում է իր ժողովրդին, նա ակտիվ ռեֆորմատոր է:  Հենց նրա օրոք է, որ կյանքի են կոչվել այնպիսի խոշոր նախագծեր, ինչպիսին է աշխարհում ամենամեծ օդանավակայանի կառուցումը:  Եվ նա մարդկային առաջնորդ է: Նա կարողանում է դիպչել մարդկանց հոգիներին: Եվ ես համոզված եմ, որ հիմա, երբ նախագահի լիազորութունները ընդլայնվել են, իսկապես դրական փոփոխություններ կլինեն:  Ամեն ինչը դեպի լավը կփոխվի: Ուստի, երբ ես գնացի քվեարկելու, ես կասկած անգամ չունեի, թե ում օգտին եմ քվեարլելու»:

Ընտրություններից հետո էրդողանը անսահմանափակ պատասխանատվության հետ միասին ստանում է նաև բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք պետք է հենց նա լուծի:  Դրանք իրենց մեջ պարունակում են նաև մի շարք տնտեսական խնդիրներ, որոնք երկիրը դեֆոլտի եզրին են հասցրել, Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի միջև հարաբերություններում հավասարկշռություն պահելու անհրաժեշտություն:  Եվ հիմա ամեն ինչ կախված է Էրդողանից. կօգտագործի նա արդյոք իր անսահմանափակ իշխանությունը հանուն երկրի բարօրության թե կիրագործի միայն իր հավակնությունները:

«Թուրքիան դեռևս  գտնվում է փոփոխությունների սպասելու ռեժիմի ներքո: Տնտեսությունը ներկայումս շատ վատ վիճակում է գտնվում:  Երկրին շտապ փոփոխություններ են անհրաժեշտ, սակայն ինչպիսին կլինեն այդ փոփոխությունները՝ դեռևս դժվար է ասել», – ամփոփեց Ֆաթիհ Գյոչը:

Մեկնաբանություններ

Ի՞նչ կարդալ հետո