Armat - national platform
Գրանցվել
1

....

2
Գրանցվեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Ես ընդունում եմ Պայամններ ֊ ը
Թույլ տվեք իմանալ մի փոքր ավելի ձեր մասին
Կատարված է
Մուտք
Մուտք գործեք, որպեսզի հնարավորություն ունենաք կատարելու գրառումներ և կիսելու ձեր կարծիքը
Մուտք
Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

կամ միացեք մեզ սոցիալական ցանցի միջոցով

Ուղարկել
Մուտք
Գրանցվել
ԱՆՕՐԵՆՈՒԹՅԱՆ 100 ՏԱՐԻ ԿԱՄ ԻՆՉՊԵՍ ԲԱԺԱՆԵՑԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

ԱՆՕՐԵՆՈՒԹՅԱՆ 100 ՏԱՐԻ ԿԱՄ ԻՆՉՊԵՍ ԲԱԺԱՆԵՑԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

2021 թվականի մարտի 16-ին լրացավ քեմալիստների և բոլշևիկների միջև ստորագրված Մոսկովյան  պայմանագրի մեկ դարը,  որով հայերը վերջնակապես կորցրեցին Արևմտյան Հայաստանի հետ կապված ամբողջ հույսը: Ըստ այդ պայմանագրի Հայաստանը նաև զրկվում էր Ախուրյան և Արաքս գետերից դեպի արևմուտք ընկած իր տարածքներից և Կարսի շրջանից: Սրանից բացի, Մոսկովյան տխրահռչակ պայմանագրով Հայաստանը կորցրեց իր գլխավոր խորհրդանիշը՝ Արարատ լեռը  իր հարակից տարածաշրջանների հետ՝ Թուրքիայի կողմից Բաթումի շրջանի նկատմամբ իր պահանջներից հրաժարվելու դիմաց: Նշենք, որ Սուրմալու շրջանը, որտեղ տեղակայված է Արարատ լեռը, երբեք չի եղել Օսմանյան կայսրության մաս:  

Պայմանագրի ստորագրման 100 ամյակը նշեցին Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում:  Կոնֆերանսը կոչվում էր «Թուրքիայի և Ռուսաստանի հարաբերությունները 1921 թվականի մարտի 16-ին Մոսկվայի պայմանագրի կնքման հարյուրամյակին», որի շրջանակներում Ռուսաստանի դեսպանը Թուրքիայում՝ Ալեքսեյ Երխովը, հանդես եկավ հայտարարությամբ, որ  «բարեկամության և եղբայրության պայմանագիր» ձևակերպումը բավականին հազվադեպ է պատահում դիվանագիտական պրակտիկայում և «արտահայտում է այդ դժվար ժամանակաշրջանի ռոմանտիկ ոգին»:   Նա նաև նշեց, որ պայմանագիրը պարունակում է մի քանի մտքեր, որոնք հնչում են բավականին ժամանակակից և զգալի հետաքրքրություն են ներկայացնում այսօր Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների զարգացման համար:   


Սակայն այս Մոսկովյան պայմանագիրը, որը թույլ տվեց Թուրքիային գծել իր ներկայիս հյուսիս-արևելյան սահմանը, իրականում համարվում է անօրինական, և հետևաբար՝ անվավեր միջազգային իրավունքի տեսանկյունից: 

Ահա ինչու՝

Համաձայն 1969 թվականի միջազգային պայմանագրերի մասին Վիեննայի կոնվենցիայի՝ պայմանագիրը միջազգային համաձայնություն է՝  կնքված պետությունների միջև գրավոր կերպով և կարգավորվում է միջազգային իրավունքով: Պետությունը ճանաչված միավոր է, որը պետք է ունենա կառավարություն (ընտրված, թե նշանակված՝ էական չէ), բայց այն պետք է միջազգայնորեն ճանաչված լինի որպես այդ երկրի կառավարություն: Պայմանագիրը ստորագրելու գործընթացում պետք է մասնակցեն ներկայացուցիչներ՝ հաստատված այդ կառավարության կողմից: Հակառակ դեպքում, յուրաքանչյուր վարչատարածքային միավորում կարող են հավաքվել մարդիկ, որոնք իրենց կհռչակեն երկրի ղեկավար, իսկ նրանցից ոմանք կհայտարարեն, որ լիազորված են ստորագրել միջազգային պայմանագրեր և այլ փաստաթղթեր:

Մոսկովյան պայմանագիրը ստորագրելու պահին Սովետական (Բոլշևիկյան) Ռուսաստանը աշխարհի ոչ մի երկրի կողմից ճանաչված չի եղել:  Թուրքիայի քեմալիստական կառավարությունը, մասնավորապես ազգային մեծ ժողովը՝ Աթաթուրքի գլխավորությամբ, նույնպես ոչ ոքի կողմից ճանաչված չէր, պաշտոնապես ճանաչված իշխանություն էր համարվում սուլթան Մեհմեդ  VI –ը (իշխել է 1918 թվականի հուլիսի 3-ից մինչ 1922-ի նոյեմբերի 1-ը):  Փաստացի քեմալիստները այդ ժամանակ պարզապես ապստամբական շարժում էին համարվում: 

Նաև կարևոր է նշել, որ 1920-ականների պրոֆեսիոնալ մամուլում տվյալ պայմանագիրը միշտ անվանել են «քեմալա-բոլշևիկյան», այլ ոչ թե «թուրք-ռուսական»: Նույնիսկ պայմանագրի նախաբանում  գրված է «Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի կառավարություն», որը ևս մեկ անգամ շեշտում է փաստաթղթի անվավերությունը:

Բացի սա, Մոսկվայի պայմանագիրը դատապարտվեց որպես անօրինական փաստաթուղթ, քանի որ երկու երկրները վճռեցին երրորդ և չորրորդ երկրների ճակատագրերը առանց նրանց մասնակցության: Նույնիսկ եթե ընդունենք, որ պայմանագիրը կնքեցին Ռուսաստանն ու Թուրքիան (իսկ դա այդպես չէ), այնուամենայնիվ, դա նրանց իրավունք չի տալիս «գծել» Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի սահմանները, քանի որ այդ երկրներն այդ ժամանակ եղել են անկախ սոցիալիստական ​​հանրապետություններ:

Հետևաբար, Մոսկվայի պայմանագիրն ի սկզբանե կնքվել է անօրենաբար, և դա հստակ նկարագրված է շատ կարևոր դրույթում `Վիեննայի կոնվենցիայի 53-րդ հոդվածում (եթե պայմանագիրը հակասում է բուն դրույթներին, ապա պայմանագիրն անվավեր է):

Հոդված 53. Պայմանագրեր, որոնք հակասում են ընդհանուր միջազգային իրավունքի իմպերատիվ նորմին

Պայմանագիրը համարվում է առոչինչ, եթե այն ստորագրման պահին հակասում է ընդհանուր միջազգային իրավունքի իմպերատիվ նորմին: Քանի որ սա վերաբերվում է իսկական Կոնվենցիայի, ընդհանուր միջազգային իրավունքի իմպերատիվ նորման հանդիսանում է նորմա, որը ընդունվում և ճանաչվում է  պետությունների միջազգային հանրության կողմից որպես նորմ, որից շեղվելը համարվում է անթույլատրելի և որը կարող է միայն փոխվել հաջորդ ընդհանուր միջազգային իրավունքի  նորմայով, որը կրում է նմանատիպ բնույթ:

Քեմալականների հետ նման պայմանագիր կնքելով ՝ բոլշևիկները հույս ունեին, որ Թուրքիան նրանց համար կդառնա եղբայրական սոցիալիստական ​​երկիր ՝ ի հակադրություն Անտանտի կապիտալիստական ​​ճամբարի: Այս նպատակի համար բոլշևիկները պատրաստ էին դավաճանել իրենց նախնիների հիշատակը և Ռուսաստանի ազգային շահերը, որի համար թուրքերը եղել էին դարավոր թշնամիներ( հիշենք միայն, թե քանի ռուս-թուրքական պատերազմներ են եղել), ինչպես նաև հայ ժողովրդին, ում հետ ռուս ժողովուրդը ուներ դարավոր պատմա-մշակութային, նաև  կրոնական կապեր: Ցարական Ռուսաստանի ժամանակաշրջանում հայերն այնքան մեծ հեղինակություն և վստահություն ունեին, որ ռուս թագավորները  այնտեղ վերաբնակեցրեցին հայերին ՝ սահմանային տարածքների ենթակառուցվածքների հուսալիության և զարգացման համար:

Բոլշևիկները Հայաստանը զրկեցին ոչ միայն տարածքի մի զգալի մասից և ինքնապաշտպանության հնարավորությունից (Քեմալական բանակը և Կարմիր բանակը միաժամանակ մտան Հայաստան), այլև իրենց պատմական հայրենիքում զարգանալու, ինչպես նաև տարածաշրջանում Ռուսաստանի նման ուժեղ դաշնակից ունենալու հնարավորությունից:

Ի վերջո, իրենց չմտածված ռազմավարական որոշմամբ ՝ բոլշևիկները փրկեցին և ամրապնդեցին իրենց դարավոր թշնամուն, որը, ի վերջո, հեռացավ սոցիալիստական ​​վեկտորից, և իրենց դաշնակից Հայաստանը վերածեցին թույլ գաղութի ՝ աշխարհագրական քաղաքական մեծ խաղերի համար սակարկությունների առարկա:

Ցավոք, այս քաղաքական ընթացքի հետևանքները մենք տեսնում ենք առ այսօր: Այս չարաբաստիկ պայմանագրին նվիրված խորհրդաժողովում Թուրքիայում Ռուսաստանի դեսպան Ա.Վ. Երխովը հպարտությամբ պատմեց, թե ինչպես Ռուսաստանը փրկեց Թուրքիան՝ այն պետությունը, որի հետ նա պատերազմել է ավելի քան տասներկու անգամ: Ցավոք, նույնիսկ հիմա պաշտոնական Մոսկվան չի ցանկանում հետ նայել իր պատմության ամոթալի արարքին:

Մեկնաբանություններ

Ի՞նչ կարդալ հետո